Minnetale til bestemor Thea

Til bisetjing i Lomskyrkja 5. mars 2026 av Frikk Gjeilo

Eg skal no byrje med å lese opp bestemor Thea sitt eige minneord, slik ho las det til meg:
Eg vaks opp i ein god heim som den yngste i ein sysjenflokk på ti på småbruket Grafferhaugen i Vårdalen. Det var glade barneår, men ein morgon like før eg fylte 5 år vart eg vekt av ein frykteleg motordur. Store, svarte fly for lågt over hustaka. Mor tulla meg inn i eit ullteppe og saman med dei andre som var heime gjekk dei i høg nysnø nordi skogen til flya forsvann. Sjølv om vi ikkje såg så mykje til krigshandlingane dei fem åra krigen varte, var det likevel ikkje det trygge, gode lenger.

Hausten 1942 tok eg til på skulen. To år i Moaskulen, eitt år i Bakkeskulen og dei siste åra i Lia skule. Mor sydde klede, spann og strikka. Det var verre med sko i krigsåra. Far var hjå skomaker så det vart beksomsko og eg brukte opp etter dei store sysjena. Om sommaren var det låge gummisko som eg hata. (Jælma stygge sko asså, uss!).

Som vaksen tok eg tidleg ut i arbeidslivet. Eg var på Lillehammer eitt års tid, elles var arbeidsplassane i Lom. Siste åra før eg gifta meg var eg nokre år på Bjarne Holes ass.forretning i Garmo og treivst særs godt. Frans og eg gifta oss i 1958 og han var den beste ektemann eg kunne fått. Vi fløtte inn i eigen heim i Lykkja i 1963 der Ola, Jon og Finn vaks opp. Med tre ivrige fotballgutar og naboguten Ivar bidrog vi mødrene Tora og eg med vask av fotballdrakter til fleire lag, og var kioskvaktar under kampar.

Eg var ute i arbeidslivet når ungane vaks til, men kom alltid heim før dei kom frå skulen. Siste åra til eg gjekk av med pensjon arbeidde eg som heimehjelp. Så reiste eg på kurs og instruerte i Seniordans i 20 år. Var glad i den fine dansegjengen og også det friviljuge arbeidet på Helseheimen saman med Oline, Ingeborg og Sølvi. Arbeidet var svært givande, men alt dette tok slutt da koronaviruset kom.

Det vart trist da snille Frans gjekk bort i 2002, men snille soner, kjære barne- og oldebarn og familie elles har vore til stor glede. Kjære dykk: glad i døkk alle.

Dette var bestemor Thea sine siste skrivne ord. Ho var godt førebudd til denne dagen, «og salmein døm æ greie», sa ho: «og da avslutta døkk med Gud signe vårt dyre fedreland, for fedrelandet det æ det likaste oss har», sa ho.

«Føy til noko om du vil», stod det på baksida av siste arket, og det ville eg:
Ho Thea var mykje for mange. For oss som er her i dag var ho mor, bestemor og oldemor, reservemor og tante, svigerinne, granne, venninne, wordfeud-spelar, og for fleire av oss eit stort forbilde. Ho har vore med å fargelegge oss og dei personane oss er i dag, med stokkrose-raudt og keisarkrone-oransje, og gjeve oss rom for å vere dei som oss er.

Ho bestemor har au vorte fargelagd sjølv, av folk og hendingar. Ho vaks opp under krigen, og denne fylgde ho heile livet. Uro anstand i verda vekte nok både minnar og kjensler. Hei bestemor, bra med deg? skriv eg. Sint på Putin, svarar ho. Det var fleire andre tyngande hendingar ho bar på og ofte gjentok, og som ho endeleg no har fått fred frå. Sjukdom blant barnebarn var tungt å bere for ei litol bestemor. Å miste tanteungen sin, ho Marianne i ‘57, bar ho nok au med seg til det siste, og båreferda gjennom Vårdalen vart skildra ved fleire høve.

Å miste to av sine nærmaste i armane sine har ho au fortalt om fleire gonger: «Å kjære de, Frans» var det siste ‘n bestefar fekk høyre denne sundagen for 24 år og to dagar sidan. Ho oldemor Maria kom au kvila til i armane hennar bestemor. «Oss æ så glade ti de eille samen, mor», var det siste ho Thea sa før mor hennar sovna.

Årstidene brukar lang tid på å skifte, men når dei fyrst kjem så skjer det mest som så brått. Slik var det au med ho bestemor på slutten. Det var harde tak lengje. Men berre ei god veke før ho dø så var ho så glad fordi ho ikkje hadde smertar, enda ho visste at kreften var mest overalt. Ho har støtt vore trå og sjølvstendig, og hadde ho fyrst spurt om ein tenest og ein kom ni Lykkja for å hjelpe, kunne du vere sikker på at ho alt hadde gjort det sjølv. «E æ kje så verst serru», sa ho ofte. Og det var ho ikkje. Ho var vel tvert om best.

På slutten fekk oss oppleve at ho kunne ta imot hjelp – og det kjendest nok godt for fleire av oss å kunne hjelpe. Eg hugsar eg tala med ‘n Finn om saken, da ‘n sa: «du veit, ho vil kje at nugun tå oss sonein ska dusje ho og slik ho veit du». Eg sa at det kunne eg vel eigentleg ikkje tenkt meg sjølv hell. Men heldigvis for alle involverte hadde ho bestemor god hjelp frå det kommunale på slutten, og særleg ho Malin kreftsjukepleiar. Onsdagen var ho framleis klår og stundom vaken, men hadde store smerter, og fekk ei betre seng å liggje i utti stugu framfor OL-sendingane. Da eg og ho Malin hjelpte ho oppi den nye senga stod brått vårsola inn stuguglaset og omfamna den vesle bestemora. «Så fekk eg sjå sole att fyry eg reiser», sa ho, og la seg te. Ikkje lengje etter sovna ho og var mest ikkje vaken att.

Og i åttetida torsdagskvelden kom endeleg ‘n storebror. Da kom ‘n Ragnar og ho Julie, og sette seg ned ved sida hennar, og takka for alle dessa åra innast der i Lykkjavegen, og da fekk endeleg ho Thea Gjeilo, fødd Øyjordet på Grafferhaugen ein maidag i ‘35, fred, og sovna inn sjau minutt over åtte, med ei litol tåre i augekroken sin.

Oss æ så glade ti de eille samen, bestemor.