{"id":100,"date":"2015-09-01T08:03:54","date_gmt":"2015-09-01T08:03:54","guid":{"rendered":"https:\/\/gjeilo.no\/?page_id=100"},"modified":"2026-08-30T12:22:10","modified_gmt":"2026-08-30T12:22:10","slug":"ola-andersen-kroken","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/gjeilo.no\/?page_id=100","title":{"rendered":"Ola Andersen Kroken"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

F\u00f8dd (1\/2 1890) (d. 1968)
Gift med Anna Gjerde<\/a><\/span> (f. 26\/9 1899) (d. 13\/10 1987). Gifta seg 13\/12 1919 i Johannes-kyrkja i Bergen.
Mor: Marit Olsdatter Visvolden<\/span><\/a>
Far: Anders Jonsen Kroken<\/a><\/span> (f. 12\/1 1851) (d. 1939)<\/p>\n

Ola kom til verda den 1. januar 1890 medan familien budde p\u00e5 husmannsbruket \u00d8ijordet (S\u00f8regard \u00d8yjordet) i Medalen. Ola var nummer seks i rekkja av syskjen. Ola vart d\u00f8ypt 7. april 1890. Faddere: Knud O. Vole, Ole K. Vole, Hans L. Bergheim, Mari J. Gauper, Kari K. ….. og Marit O. Sletvolden.<\/em><\/p>\n

Ola vart konfirmert den 8. oktober 1905. Da var Ola oppf\u00f8rt med bopel Kroken i Loms prestegjeld i kyrkjeboka<\/a><\/span> for Lom prestekontor. Ola reiste, som dei andre syskjena, til Adler township i Nelson County i Nord Dakota n\u00e5r han fylte 18 \u00e5r. Ola reiste fr\u00e5 Noreg den 13. mars 1908. Han har fortalt at den eine syster hans var heime ein tur fr\u00e5 Nord Dakota og at han vart med henne. Om turen har han fortalt til Gudbj\u00f8rg S\u00f8rhage: … Vi var og i fylgje med Mathias Haugen som reiste den gongen. Johan Larsen k\u00f8yrde oss med hest til Otta. Han skulle ha ferdalass oppover att. Biletten fr\u00e5 Oslo til Nord-Dakota kosta den gongen 320 kroner. Eg var i Amerika i 9 \u00e5r. Men i 1914, da mor var d\u00f8d, skulle eg reise heim att og hente far med til Amerika.<\/em> (Dette vart det ikkje noko av f\u00f8r i 1916). Men krigen gjorde at heller ikkje eg kom til \u00e5 reise over att.\u00a0<\/em> I emigrantprotokollen<\/a> st\u00e5r det ug. arb.\u00a0\u00a0<\/em> medbragte penge kr. 50<\/em>\u00a0 \u00a0agent M.R. Raffel<\/em>\u00a0 \u00a0bestemmelsessted n. Dakota<\/em>\u00a0 Fragtbel\u00f8p kr. 282,00<\/em>\u00a0 \u00a0Anm\u00e6rkning R. xxxx fortj.<\/em> Dampskipet heitte Montebello, avreise var 14. mars.<\/p>\n

Dei andre med hjemsted<\/em> Lom som reiste p\u00e5 same skipet var Paul Pedersen Mork (til Visconsin), Kari Erlandsen Krogen (til N. Dakota), Mathias Larsen Haugen (til N. Dakota), Peder Erlandsen Krogen (til N Dakota), Sylfest Syversen Mundhjeld (til N Dakota), Hans Larsen Bakken (til Visconsin).\"\"<\/a><\/p>\n

I kyrkjeboka for Lom prestekontor var det anmerka at det hadde vorte konferert med Anders Jonsen (faren) om flyttinga til Ola.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Montebello, b\u00e5ten som Ola reiste fr\u00e5 Norge med p\u00e5 reisa til Amerika med den 13. mars 1908. «Gamle bilder fra Kristiania og Oslo, perioden 1845 til 2000»: Dampskipet (D\/S) \u00abMontebello\u00bb var et velkjent britisk-eid passasjer- og emigrantskip som seilte i rute mellom Christiania (Oslo), Kristiansand og Hull i England i perioden 1890 til 1909. Skipet tilh\u00f8rte det britiske rederiet Wilson Line. Det spilte en sv\u00e6rt sentral rolle i den norske utvandringshistorien, ettersom tusenvis av norske emigranter startet sin lange reise til Amerika om bord p\u00e5 akkurat dette skipet. Reisen med \u00abMontebello\u00bb over Nordsj\u00f8en til Hull var det f\u00f8rste etappen f\u00f8r utvandrerne dro videre med tog til Liverpool, og derfra med st\u00f8rre atlanterhavsskip over til USA og Canada.<\/figcaption><\/figure>\n

I 1914 gjekk mora Marit bort. Ola reiste attende til Norge hausten 1916. B\u00e5tbilletten som var ein Certificate of Discharge<\/em> var med \u00abServian Prince\u00bb. Sertifikatet var eit britisk sj\u00f8mannsdokument som vart utstedt n\u00e5r ein sj\u00f8mann vart avm\u00f8nstret eller avslutta tenesta p\u00e5 eit skip. Det er fortalt at Ola tok seg hyre som hestepassar p\u00e5 b\u00e5ten fr\u00e5 USA som kan ha vore Servian Prince.\u00a0 Den aktuelle b\u00e5ten var\u00a0 i krigstransport mellom USA og Europa med hestar, antageleg til Brest i Frankrike og at Ola var innhyra p\u00e5 turen som\u00a0 hestepassar i forb. med krigen som herja i Europa. Ola var i fylgje billetten engasjert den 13\/10 1916. B\u00e5ten returnerte til New York den 16(?)\/11 og det vart registrert avm\u00f8nstring for Ola der. Det er mykje som tyder p\u00e5 at Ola var innhyra av rederiet i krigssamanheng og at han ikkje var med p\u00e5 returen attende til New York etter at hestane var avlevert i Europa. Eller at han var med denne b\u00e5ten attende til NY som det st\u00e5r p\u00e5 sertifikatet og at han var med ein annan b\u00e5t attende til Europa og Bergen, der han\u00a0 m\u00f8tte si komande kone, Anna. Det finst ogs\u00e5 ein Ola Anderson p\u00e5 mannskapslista til b\u00e5ten Messina<\/a> \u00a003\/04\/1915 – 26\/06\/1915 der det st\u00e5r
O Anderson \u2014 Norway \u2014 age 25 \u2014 Able Seaman \u2014 previous vessel: Caterine <\/em>P\u00e5 Messina (127466) var det eit mannskap p\u00e5 42 mellom anna ein T. Hansen age 24, Fireman & Trimmer, ogs\u00e5 f\u00f8dd i Norge. Dersom dette er «den rette» Ola Anderson hadde han da ogs\u00e5 fartstid p\u00e5 b\u00e5ten Caterine f\u00f8r han m\u00f8stra p\u00e5 Messina. Det finst ogs\u00e5 ein O Anderson p\u00e5 25 \u00e5r fra Norge p\u00e5 crew list til b\u00e5ten Pegtrigde<\/a> med hyre 15\/10\/1915-18\/12\/1915. P\u00e5 denne b\u00e5ten var det eit crew p\u00e5 22, 5 av desse nordmenn.\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/a>
Certificate of Discharge for Ola Andersen Kroken. B\u00e5ten heitte nok Servian Prince» avreise fra New York 15\/11 1916. B\u00e5ten var britisk og tilh\u00f8yrte Prince Line Ltd., og var registrert i Newcastle. Eit \u201cCertificate of Discharge\u201d er eit britisk sj\u00f8mannsdokument som vart utstedt n\u00e5r ein sj\u00f8mann vart avm\u00f8nstra av tenesten p\u00e5 et skip.<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>
Skipet som Ola tok hyre p\u00e5 for \u00e5 kome fr\u00e5 New York til Europa att i oktober 1916. «Servian Prince var et britisk dampskip, bygget i 1901, med official number 111316, og var registrert i Newcastle. Det het opprinnelig Monomoy, ble Austrian Prince i 1912 og skiftet navn til Servian Prince i 1915. Skipet var brukt til transport av hester\/remonter under f\u00f8rste verdenskrig. Servian Prince uttrykkelig som ett av over 200 skip brukt til dette form\u00e5let.» Det er dokumentert at S.S. Servian Prince gjekk i trafikk mellom New York og Brest i Frankriket p\u00e5 tur mars 1916, halv\u00e5ret f\u00f8r Ola reiste, var det 28 mann som besetning p\u00e5 b\u00e5ten.<\/figcaption><\/figure>\n

P\u00e5 tur heim att fr\u00e5 Amerika i 1916 skal Ola tilfeldig ha m\u00f8tt broder Hans p\u00e5 ferdmannskvile\/skyss-stasjonen mellom Otta og Lalm, antakeleg p\u00e5 Tolstadskriu\/Taulstadskridu<\/span>. Hans var da p\u00e5 veg til Lom fr\u00e5 Oslo fr\u00e5 snikkerskule og arbeid i Oslo. Dei skal ha overnatta i forskjellig hus p\u00e5 denne skyss-stasjonen denne natta\u00a0 og m\u00f8ttest tilfeldig dagen etterp\u00e5.<\/p>\n

Tanken var nok \u00e5 hente faren Anders med seg til Nord Dakota. «Men krigen gjorde at heller ikkje eg kom til \u00e5 reise over att», uttala han til Gudbj\u00f8rg Knudsen i 1954. Det er da mykje som talar for at Anders ikkje ville vere med til Amerika og at Ola hadde tenkt \u00e5 reise attende att utan faren. Krigen sette ein stoppar for dette og Ola «stranda» i Bergen p\u00e5 same tid som Anna fl\u00f8tte til syster si Borhild i Bergen.<\/p>\n

Sj\u00e5 om Amerikaslekta til Ola<\/a><\/span><\/p>\n

Den 11. mai 1915 vart det meldt flytting for Anna Gjerde fr\u00e5 systera p\u00e5 S\u00f8rb\u00f8v\u00e5g, Borghild, til Bergen. Der m\u00f8tte ho da Ola Andersen. Dei gifta seg den 13.12 1919. Kyrkjeboka Johannes prestegjeld\/Johannes sokn, Bergen: Brudgom Ole Andersen Kroken. Stilling: G\u00e5rdsdreng. Bosted: Bergen. Brud: Anna Gjerdet, f\u00f8dd L\u00e6rdal.<\/p>\n

I 1920 vart eldste guten Arne f\u00f8dd den 8. juni i Bergen og d\u00f8ypt i Sandviken kyrkje den 16. juni<\/a>. I kyrkjeboka st\u00e5r Sandviksvei 123 oppf\u00f8rt som bopel for familien i 1920. I fylgje kyrkjeboka for Sandviken ved d\u00e5pen til Arne i 1920 arbeidde Ola som «jernvarelagerarbeider» antakeleg p\u00e5 Sandviken sykehus.\u00a0<\/p>\n

Under folketellinga for Lom 1. desember i 1920 budde den vesle familien i Lom. Det kan vere at dei da budde i Drengjestugu i Lom.\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/a>
Anna i arbeid p\u00e5 Klokkargard p\u00e5 Fossbergom under Skurdonna. Fr\u00e5 venstre Anna Randen, bestemor Tor\u00f8 Berget, Hans Sanden og Anna Kroken. Den vesle guten er i fylgje Marit Wiker Arne Kroken. Bildet er teke etter at Anna og Ola fl\u00f8tte til Lom fr\u00e5 Bergen fi 1920 for \u00e5 overta i Prest-Kroken. Arne var f\u00f8dd i 1920 og kan vel sikker vere fire \u00e5r p\u00e5 dette bildet som mest sansynleg er teke hausten 1924. (Marit Wiker: https:\/\/www.facebook.com\/groups\/446053778839450\/permalink\/5699742373470538\/<\/figcaption><\/figure>\n

Ola og Anna skulle ta over Prest-Kroken, etter at Johannes Jonssen var fr\u00e5d\u00f8md retten til bruket. I august same \u00e5ret vart Kaare f\u00f8dd i Prest-Kroken. Ola var med i losjeorganisasjonen, dreiv garden heile sitt vaksne liv og var blind p\u00e5 eine auga. Ola vart 78 \u00e5r og d\u00f8de da han var p\u00e5 ferie hj\u00e5 sonen sin i Gjerdrum.<\/p>\n

Syskjenflokken til Ola var: John (f 1875), Kari (f 1878), tvillingane Embj\u00f8rg og Marit (f 1882), R\u00f8nnaug (f 1886), Ola, (f 1890) og Amund og Hans (f 1894). I 1893 reiste eldste-sonen, John til Amerika. Han har seinare brukt namnet Jo eller Jon Andersen.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Familien til Anders og Marit. Fr\u00e5 venstre: Anders, Ola, R\u00f8nnaug, Amund, Marit og Hans. Fotografert f\u00f8r 1904. Anders Kroken eig fotografiet. AI-gen bilde av familien.<\/figcaption><\/figure>\n

Om utvandinga til Amerika fr\u00e5 Medalen<\/a><\/span>
Kart og omtale om husmannsplassane i Medalen utarbeidt av Ragnar
<\/span><\/a>Bilde fr\u00e5 Kroken<\/a><\/span>
Oppslag i desembermagasin 2020 om husmannslivet i Medalen<\/a><\/span>
Slektstavle Jon Amundsen (Brimi)Skjellen utarbeidd av Kaare K.<\/a><\/span>
Slekta Kari Gunnarsdotter Kvist utarbeidd m. a. av Kaare K.<\/span><\/a><\/p>\n

Dette har Ola fortalt til Gudbj\u00f8rg Knudsen i 1954:
«Eg er f\u00f8dd i 1890 p\u00e5 S\u00f8regard \u00d8yjordet som den gongen var husmannsbruk under S\u00f8regard Gaupar. Bruket er n\u00e5 sj\u00f8lveigande. Plikta p\u00e5 bruket hugsar eg ikkje. Stugu var to rom utan d\u00f8r i millom. Eg var og s\u00e5g p\u00e5 tomta der eit \u00e5r. Men ikkje skj\u00f8nar eg korleis vi hadde plass der. Eg var tie \u00e5r da den store sn\u00f8skrea gjekk og tok med seg S\u00f8regard Gaupar. Eg hugsar at folk hua og skreik og at ein mann sprang i veg med ei jernskodd tresko. Kva han skulle med den har eg ofte tenkt p\u00e5 sidan. Eldste bror min han Jo reiste til Amerika det \u00e5ret. Vi var \u00e5tte s\u00f8sken, av dei to par tvillingar.<\/p>\n

Det var mykje folk inne hj\u00e5 oss, s\u00e6rleg om vinteren. Da var s\u00e6teriegarane p\u00e5 Visdalen inne og kvilde og \u00e5t n\u00e5r dei k\u00f8yrde heim s\u00e6terforet. Eg hugsar at det var mange som steikte seg flesk. Eg veit ikkje kor lenge vi var p\u00e5 dette stedet. Men da eg var 8 \u00e5r flytte vi til Engjom som var husmannsbruk under nedrestugu Glimsdal. Engjom l\u00e5g inn til Hovdes\u00e6trene s\u00e5 det var nesten til fjells. Pliktarbeidet var \u00e5 g\u00e5 n\u00e5r husbonden kalla p\u00e5 far. Men eg hugsar at far dreiv mykje p\u00e5 slakting om haustane, s\u00e5 det vart da tid til anna enn pliktarbeid og.<\/p>\n

Vi hadde ku og nokre sauer der. Stova var berre eit rom. Men det var ei lita stove til med eit rom. Men den kunne brukast berre om sumaren. Inn under den eine er det aurbu (aurbu var anten mura av gr\u00e5stein eller gravde inn i jordbakken). Det var ikkje golv, berre fin sand eller aur som det og vart kalla. Derfor heitte det arubu.\u00a0 I aurbua vart mj\u00f8lk og heimbryggja \u00f8l og forskjellige matvarer oppbevara om sumaren. For der inne var det alltid kald. S\u00e5 var det eit lite mura fj\u00f8s og ein l\u00e5ve. Ved fekk vi ta i skogen p\u00e5 Glimsdal. Far gjekk mykje i fjellet etter rypa om vintern. S\u00e6rleg da i Lauvh\u00f8a i Visdalen. Han gjekk da fyrst etter rupa s\u00e5 lenge som det var skotlyst. S\u00e5 hadde han med seg kjelke som han leste p\u00e5 ved og tok med seg heim. Han kom aldri heim f\u00f8r etter det var myrkt. Da kunne han ha skote ein 5-6 ruper som han fekk 40 \u00f8re stykket for. Det tykte han gjorde stor mon til \u00e5 mette alle dei svoltne munnane med. Eg gjekk p\u00e5 skule i R\u00f8ysheimskula. Eg gjekk fr\u00e5 heime f\u00f8r det var ljost om morgonen og kom heim att lenge etter det var m\u00f8rkt. Det var ingen veg, berre ein smal stig. L\u00e6raren heitte Syver Marstein.<\/p>\n

Fr\u00e5 Engjom kom vi til Visvollen, husmannsbruk under Hoft. Der og hadde vi ei ku. Far fl\u00f8tte ofte for han trudde kvar gong at han skulle f\u00e5 betre vilk\u00e5r. Eg hugsar sv\u00e6rt lite av korleis alt var der. Plikta veit eg heller ikkje. Men eg veit n\u00e5 det at kom husbonden og ville ha far ein dag, var det sj\u00f8lvsagt at han m\u00e5tte g\u00e5 same kva anna han gjorde eller hadde tenkt \u00e5 gjera den dagen. Eg veit eg var med mor bort og skar. Da hadde vi 7 \u00f8re trevan 812 band. Da eg var 13 \u00e5r var eg p\u00e5 s\u00f8rijord Gaupar og skar 20 treva. For det fekk eg ein nyf\u00f8dd gris. Men grisen voks n\u00e5 og vart stor. S\u00e5 den gongen tykte eg at eg gjorde det sv\u00e6rt godt. Da eg var 11-12 \u00e5r var eg ein sumar og gj\u00e6tte grisar i Sulheims\u00f8ya for oppigard Sulheim. Da hadde eg det godt. Eg fekk med meg mykje god mat, og gjekk der og rusla med grisene og passa dei s\u00e5 dei ikkje kom p\u00e5 vegen. Eg fekk eit par nye sko og kj\u00f8tet av ei gamal geit for arbeidet. Det var\u00a0 slaktet vi hadde den hausten. Eg veit at eg fiska og var inne i Sulheims\u00f8yene hj\u00e5 nokre gamle folk som budde der og kokte fisk. Det hende og at det for turistar som eg prata med. Ein dag kom han Kristian Vole p\u00e5 sykkel. Det var fyrste gongen eg s\u00e5g ein sykkel. Han var nok nesten slik som ein sykkel er n\u00e5.<\/p>\n

Ein v\u00e5r var eg hj\u00e5 han Mathias \u00d8yjordet og var maskinhund n\u00e5r han s\u00e5dde korn. Eg m\u00e5tte g\u00e5 etter og halda i maskina og halde rusk og rask fr\u00e5 pipene slit at kornet gjekk i gjennom. S\u00e5maskina var ei av dei gamle Lomss\u00e5maskinene gjort av han Ola Br\u00e6k fr\u00e5 Br\u00e5t\u00e5 i Skj\u00e5k. Eg trur det var maten eg fekk for det arbeidet. Eg hugsar s\u00e6rleg ei natt vi heldt p\u00e5 lenge. Da klokka var 1-2 om natta tykte han vist at vi vart druge i \u00e5keren han Mathias og. Vi har natta for oss, sa eg. Og s\u00e5leis var det vi helt p\u00e5 mest heile natta.\u00a0 Den sumaren eg gjekk og las var eg skyssgut hj\u00e5 sokneprest B\u00f8rresen. Eg fekk 20 kroner for den sumaren.<\/p>\n

Da eg var 18 \u00e5r reiste eg til Amerika. Eg meinte at det var betre tider der. Tre av systene mine og ein bror var reiste f\u00f8r. Den eine syster mi var heime att ein tur og eg vart med henne. Vi var og i fylgje med Mathias Haugen som reiste den gongen. Johan Larsen k\u00f8yrde oss med hest til Otta. Han skulle ha ferdalass oppover att. Biletten fr\u00e5 Oslo til Nord-Dakota kosta den gongen 320 kroner. Eg var i Amerika i 9 \u00e5r. Men i 1914, da mor var d\u00f8d, skulle eg reise heim att og hente far med til Amerika. Men krigen gjorde at heller ikkje eg kom til \u00e5 reise over att.<\/p>\n

Mor og far kom til Kroken under prestegarden som husmenn. Der var det inga plikt, men dei skulle betale 80 kroner \u00e5ret i leige. Vi hadde 2 kyr nokre sauer og ein og annan gongen eit ungnaut. Far fekk kj\u00f8pt husa for 600 kroner. Ei stove med to kleva, fj\u00f8s, l\u00e5ve og eit stabbur. Eigarar av jorda er framleis den Norske Kyrkja (dette fortalde Ola i 1954\/55). Ved og gjerdesmateriale har vi i Prestegardsskogen. Men ikkje husmaterial sidan vi fekk kj\u00f8pt husa. Jorda var i fyrstninga berre stein, men n\u00e5 har vi f\u00e5tt arbeidt den bra opp. Ein som heitte Anton Viker Fossberg,\u00a0 som d\u00f8yde i 1942, synte meg ein gong ei tomt i prestegardsjordet der stova hans Jo Eggen eller reins-Jo, som han og vart kalla, skulle ha st\u00e5tt. Tomta kan ein sj\u00e5 enda. Ein gong p\u00e5 1700 talet skulle det ha kome ein del svenskar til Lom, og det kom til strid mellom svenskar og lomverar p\u00e5 prestegardsjordet. Lomverane bar til \u00e5 tapa. Men s\u00e5 kom han Jo bakfor svenskane og tok til \u00e5 skyta, men dei tok han til fange og tvinga han til \u00e5 fylgje dei over Strynsfjellet. Det var p\u00e5 vinteren og dei gjekk p\u00e5 ski. Han Jo k\u00f8yrde utfor ein berghamar med heile fylgjet. Om v\u00e5ren fann dei att det heile og han Jo l\u00e5g underst i haugen.<\/p>\n

Det hende ofte at eg r\u00e5ka han Hans R\u00e5dsbakka i fjellet. Han var god til \u00e5 skyta og gjekk mykje p\u00e5 jakt. Eg gjekk og ein del p\u00e5 jakt. Det var ikkje rar skyttarambo han Hans hadde. Han hadde ein stav med ei kluft i som han bar med seg. I den klufta la han b\u00f8rsa og sikta og tende med ei fyrstikk. Han hadde lite eller ingen ting \u00e5 leva av. Han laga seg noko han kalla snargraut. Han bar med seg ein pose med mj\u00f8l. S\u00e5 fann han seg ein stein med eit hol i, t\u00f8mte oppi vattn og mj\u00f8l og r\u00f8rde det saman og \u00e5t det med fingrane. Det var det han livde av n\u00e5r han for i fjellet.»<\/p>\n